KÜRESEL SAVAŞLARIN GÖLGESİNDE EKONOMİLER YAVAŞLIYOR: TÜRKİYE VE DÜNYADA EŞİTSİZLİK DERİNLEŞİYOR

Dünya genelinde süregelen savaşlar ve jeopolitik gerilimler, sadece cephe hattında değil, ekonomiler ve toplumlar üzerinde de derin izler bırakıyor. Uzmanlara göre küresel ölçekte büyüme hız keserken, birçok ülkede kalkınma hedefleri ya yavaşladı ya da tamamen durma noktasına geldi. Türkiye dahil pek çok ülkede artan maliyetler, istihdam sorunları ve gelir dağılımındaki bozulma bu tablonun en somut yansımaları arasında yer alıyor.

Uluslararası Çalışma Örgütü’nün (ILO) yayımladığı son değerlendirme, küresel görünümün endişe verici boyutlarını ortaya koyuyor. Raporda, “Dünya, on yıl önce Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları’nı iddialı bir vaatle kabul etti: 2030 yılına kadar hiç kimse geride bırakılmayacaktı. Hedefe beş yıldan az bir süre kala veriler karışık bir tablo ortaya koyuyor. Birçok alanda ilerleme yavaş, düzensiz ya da tamamen durdu” ifadelerine yer verildi.

Çalışan yoksulluğu ve eşitsizlik artıyor

Küresel ölçekte çalışan yoksulluğunda yalnızca sınırlı bir iyileşme sağlanırken, bölgesel eşitsizlikler daha da derinleşti. Dünya genelinde yaklaşık 284 milyon işçi hâlâ aşırı yoksulluk içinde yaşamını sürdürüyor. Üstelik çalışan milyonlarca kişi günlük 3 doların altında gelirle hayatını devam ettirmek zorunda kalıyor.

Özellikle Sahra Altı Afrika ve en az gelişmiş ülkelerde durum daha da kritik. Bu bölgelerde çalışanların yaklaşık yüzde 40’ı yoksulluk sınırında bulunuyor. Gençler arasında yoksulluk oranının yetişkinlerin iki katına ulaşması ise dikkat çekici bir diğer unsur.

Türkiye’de de benzer bir tablo gözleniyor. Artan enflasyon ve yaşam maliyetleri, çalışan kesimin alım gücünü ciddi biçimde düşürürken, özellikle genç işsizlik oranları ve geçim sıkıntısı öne çıkıyor. Uzmanlar, istihdama erişimin tek başına yoksulluktan kurtulmak için yeterli olmadığını vurguluyor.

Kayıt dışı istihdam hâlâ yaygın

Dünya genelinde çalışanların yarısından fazlası hâlâ kayıt dışı istihdam ediliyor. Bu oran yaklaşık yüzde 57 seviyesinde sabit kalırken, en az gelişmiş ülkelerde yüzde 88’e kadar çıkıyor.

Türkiye’de de kayıt dışı istihdam özellikle tarım ve küçük ölçekli işletmelerde önemli bir sorun olmaya devam ediyor. Bu durum, sosyal güvenceye erişimi sınırlayarak gelir güvencesizliğini artırıyor.

Gençler sistemin dışında kalıyor

Raporda en dikkat çeken başlıklardan biri de ne eğitimde ne istihdamda olan gençler (NEET). Sadece 2025 yılında 4 milyon genç daha bu kategoriye eklendi. Batı Asya ve Kuzey Afrika’da gençlerin dörtte birinden fazlası bu durumda.

Türkiye’de de benzer bir eğilim söz konusu. Eğitimden kopan veya iş bulamayan gençlerin sayısındaki artış, uzun vadede ekonomik büyüme ve sosyal yapı açısından risk oluşturuyor.

Kadınlar ve işçi hakları geriliyor

Kadınlar, küresel istihdamın yaklaşık yüzde 40’ını oluşturmasına rağmen hâlâ daha düşük ücret alıyor ve yönetici pozisyonlarında yeterince temsil edilmiyor. Türkiye’de de kadın istihdam oranı gelişmiş ülkelere kıyasla düşük seviyelerde kalırken, ücret eşitsizliği devam ediyor.

İşçinin payı azalıyor

Küresel ekonomide dikkat çeken bir diğer eğilim ise işçilerin toplam gelirden aldığı payın düşmesi. 2015’te yüzde 53 olan işgücü payı, 2025 itibarıyla yüzde 52,6’ya geriledi. Bu düşüş, işçi başına yıllık yaklaşık 196 dolar daha az gelir anlamına geliyor.

Uzmanlara göre bu durum, büyümeden elde edilen kazancın giderek daha fazla sermaye sahiplerine yöneldiğini ve gelir dağılımının bozulduğunu gösteriyor. Türkiye’de de benzer şekilde ücretlerin enflasyon karşısında erimesi, çalışan kesimin refahını olumsuz etkiliyor.

Sosyal koruma hâlâ yetersiz

Dünya nüfusunun yarısından fazlası en az bir sosyal koruma programına erişebiliyor olsa da, hâlâ 3,8 milyar insan hiçbir sosyal güvenceye sahip değil. Bu durum, kriz dönemlerinde milyonlarca insanı savunmasız bırakıyor.

Türkiye’de sosyal destek mekanizmaları genişletilmiş olsa da, özellikle düşük gelirli kesimler için sürdürülebilir refah sağlamak hâlâ önemli bir politika başlığı olarak öne çıkıyor.