Toplumda kendisini İslamcı, mütedeyyin veya muhafazakâr olarak tanımlayan bir kesimin önemli bir bölümünün, geçmişten bugüne taşıdığı, kendilerine öğretilmiş korkuları ve eziklikleri var. Adına ne derseniz deyin, ciddi bir zihniyet problemiyle karşı karşıyayız.

Bu anlayışa göre kendilerinden olmayan herkes bir şekilde din düşmanıdır, maneviyat düşmanıdır, hatta ülkenin ve milletin düşmanıdır. İnsanlara önce kim olduklarına, hangi işi ne kadar iyi yaptıklarına göre değil, hangi tarafta durduklarına bakarak hüküm verirler.

Onlar için liyakat çoğu zaman ikinci, hatta son plandadır. Önemli olan kişinin kendilerinden olmasıdır. İbadet edip etmediği, inancını nasıl yaşadığı, ahlakı, dürüstlüğü, adalet duygusu ve mesleki yeterliliği pek de önemli değildir. Yeter ki görüntüsü beklentilerine uygun olsun!

Cami cemaatinden olsun, sakal bıraksın, badem bıyık taşısın, takke taksın, şalvar giysin, kadınsa başını örtsün… Kısacası dışarıdan bakıldığında aradıkları muhafazakâr görüntüyü versin. Gerisi kolaydır. Kendilerinden olmayanlar ise hemen bir yaftayla karşı karşıya kalır: Amerikan yanlısı, İngiliz taraftarı, dış güçlerin uşağı, din düşmanı…

Cumhuriyet'in üzerinden bunca yıl geçmesine rağmen bu korkuları bir türlü aşamadılar. Çünkü zihinlerinin bir köşesinde hâlâ padişaha kul olmayı, Allah'a kul olmaktan daha kıymetli gören bir anlayışın izleri var. Elbette bunu böyle ifade etmezler. Ama hayallerindeki dünya çoğu zaman Osmanlı'dan, padişahtan, sarıktan, cübbeden, takkeden ve festen ibarettir.

İşin ilginç tarafı, bu hayallerin peşinden koşanlar genellikle toplumun alt ve orta kesimleridir. Yukarıdakiler bu özlemleri besler, bu sembolleri kutsallaştırır ve kendi tabanlarına böyle bir dünya vaat ederler. Fakat iş kendi hayatlarına, çocuklarının geleceğine, paralarına ve imkânlarına gelince o sembollerin hiçbirini göremezsiniz. İşte asıl çelişki de burada başlar.

Bu zihniyetin yönetim anlayışına yansıması ise çok daha vahimdir.

Bir kuruma amir, müdür, daire başkanı; bir yere yönetici, milletvekili, hatta bakan atanacaksa önce aranan özellik, o kişinin işin ehli olup olmadığı değildir. Önce kendilerinden olup olmadığına bakılır.

Hangi çevreden geliyor? Hangi siyasi yapıya yakın? Hangi cemaatle ilişkisi var? İmam Hatip mezunu mu? Hafız mı? Nasıl giyiniyor, nasıl bıyık bırakıyor, eşi başörtülü mü?

Bütün bunlar birer referans hâline getirilirken kişinin alanında uzmanlığı, tecrübesi, dürüstlüğü ve liyakati çoğu zaman en son hatırlanan özellikler oluyor.

Oysa bir insanın iyi bir Müslüman olmasıyla iyi bir yönetici olması aynı şey değildir. Bir insanın sakalından, bıyığından, kıyafetinden, başörtüsünden mesleki yeterliliği anlaşılmaz. Adalet, dürüstlük ve ehliyet kıyafetle ölçülmez.

İşte tam da bu nedenle ne ülkemizde ne de İslam coğrafyasının önemli bir bölümünde arzu edilen huzur, güven ve adalet ortamı bir türlü tesis edilebiliyor.

Üstelik bu, bugünün problemi de değil. Yüzyıllardır farklı biçimlerde karşımıza çıkan bir zihniyet meselesi. Her dönemde birileri kendi anlayışını hak, karşısındakini batıl ilan etmiş. Kendilerini hakkın temsilcisi, diğerlerini ise düşman olarak görmüşler.

Peki, bir de şu çelişkiye bakalım:

Dünyayı sürekli hak ve batıl mücadelesi üzerinden anlatanlar, nedense hak dedikleri İslam ülkelerinde yaşamayı tercih etmiyorlar. Batıl olarak nitelendirdikleri Batı ülkelerine yerleşiyor, oralarda yatırım yapıyor, ev alıyor, vatandaşlık peşinde koşuyorlar.

Çocuklarının eğitimini, geleceklerini ve birikimlerini o ülkelerin güvencesine emanet ediyorlar. Fakat sıra kendi ülkelerinin sıradan insanlarına gelince onlara sabır, şükür, kanaat ve fedakârlık tavsiye ediyorlar.

Alt kesimdekiler ise bu insanları mütedeyyin, muhafazakâr, İslam sevdalısı olarak görmeye devam ediyor. Onların anlattığı hayallerin peşinden gidiyor, kendilerine vaat edilen cenneti bekliyorlar.

Oysa yukarıdakiler, alt kesime vaat ettikleri cenneti çoktan başka coğrafyalarda kurmuş durumdalar. Bir yandan batıl dedikleri ülkelerde güvenli bir gelecek inşa ederken diğer yandan kendi ülkelerinde makamları, mevkileri ve imkânları ellerinde tutmanın mücadelesini veriyorlar.

Böylece bir kesim cenneti ahirette beklerken diğer kesim hem bu dünyada hem de öteki dünyada cennetin anahtarlarının kendisinde olduğunu anlatıyor!

Asıl mesele İslam'ı yaşamak değil, İslam'ın görüntüsünü ve söylemini kullanarak bir üstünlük alanı oluşturmaktır.

Oysa dinin özünde adalet vardır, kul hakkı vardır, dürüstlük vardır, liyakat vardır, merhamet vardır. Bir insanın inancını sorgulamak kolaydır ama kendi ahlakını sorgulamak zordur.

Bir makamı ehline vermiyorsanız, bir insanı yalnızca sizin gibi düşünmediği için dışlıyorsanız, haksızlık karşısında susuyorsanız, kamu malını kendi çevrenizin menfaati için kullanıyorsanız; üzerinizdeki cübbenin, başınızdaki sarığın, yüzünüzdeki sakalın size sağlayacağı hiçbir manevi üstünlük yoktur.

Çünkü Allah'ı görüntüyle kandıramazsınız.

Unutmayalım; dindarlık bir görüntü meselesi değil, bir ahlak meselesidir. İslamcılık da bir kimlik ve aidiyet meselesine indirgenemez.

İnsanları kılık kıyafetine, siyasi görüşüne veya hangi mahalleden olduğuna göre değil; yaptığı işe, taşıdığı ahlaka, gösterdiği adalete ve insanlığa kattığı değere göre değerlendirmeyi öğrenemediğimiz sürece bu kısır döngüden kurtulamayacağız.